Sophie Gilbert, Girl on girl. Jak popkultura zwróciła kobiety przeciw sobie [Wydawnictwo Poznańskie]

 

Popkultura ma niebagatelny wpływ na nasze życie, choć wydaje się błahym do niego dodatkiem. Przez swoją powszechność, ma prawdziwą moc oddziaływania na masy. Nie tylko jest wyrazem masowych upodobań, ale sama te upodobania kształtuje. Te stwierdzenia brzmią właściwie banalnie, bo temat podnoszony jest coraz częściej. I dobrze, bo przyglądając się popkulturze, możemy zrozumieć nie tylko gdzie obecnie jesteśmy, ale i jak się tu znaleźliśmy. I właśnie taką drogę badawczą wykonuje Sophie Gilbert w publikacji  Girl on Girl. Jak popkultura zwróciła kobiety przeciw sobie.

FINALISTKA NAGRODY PULITZERA

JEDNA Z NAJWAŻNIEJSZYCH KSIAŻEK 2025 ROKU WEDŁUG “NEW YORK TIMES”, „TIME” I „WASHINGTON POST”

Od Spice Girls po Kardashianki, od #girlpower po OnlyFans.

Sophie Gilbert w tej płomiennej, błyskotliwej krytyce opisuje popkulturowe fenomeny i dowodzi, jak ruchy mające wzmocnić głos kobiet przejęły go, skomercjalizowały, a na koniec nastawiły nas przeciw sobie.

Gilbert wykonała pracę badawczo-publicystyczną, przyglądając się współczesnej popkulturze od lat 90. XX wieku do dziś i szukając odpowiedzi na pytanie, czy popkultura oddaje sytuację społeczno-ekonomiczną kobiet, czy może ją kształtuje. Czy to, jak my, kobiety, postrzegamy siebie i inne kobiety, jest wynikiem trendów i co we współczesnym, skomercjalizowanym świecie oznacza feminizm.

Obserwując, jak marketing podpiął się pod internetową modę na czytanie i bycie "książkarą", komercjalizując ją na szeroką skalę (od wydań książek, przez książkowe gadżety, po liniach odzieżowych w sieciówkach), nie mam złudzeń co do tego, że każdą rzecz da się sprowadzić do roli produktu. Podobnie jest z feminizmem, który traci swą ideową wartość i również staje się narzędziem marketingowym, także w popkulturze. To jedno ze zjawisk, które świetnie opisuje w swojej książce Gilbert, pokazując nie tylko przyczyny i mechanizm zawłaszczania i pacyfikowania kobiecej energii w patriarchalnym świecie, ale też jego długofalowe skutki.

Choć większość punktów odniesienia do refleksji autorki dotyczy USA, to są trendami globalnymi, tak jak globalną stała się kultura masowa. Co prawda jako Europejka mogę powiedzieć, że my mamy przynajmniej płatne urlopy macierzyńskie, ale większość bolączek związanych z płcią dotyczy nas tutaj tak samo jak dotyczy Amerykanek. 

Obserwacje Gilbert, wnikliwe i udokumentowane, nie są tylko tezami. Choć autorka zachęca do refleksji, przedstawia też bardzo konkretne wnioski, z którymi trudno się nie zgodzić. Autorka bada popkulturowe fenomeny - muzyczne, filmowe, socialmedialne - i pokazuje, jak wpływają na opinię publiczną, jak kształtują postawy. Nie skupia się wyłącznie na negatywach, bo pokazuje też, jakie pozytywne zmiany zachodzą w podejściu do kobiecości i ciała, ale też - co wyraźnie podkreśla, że postęp nie jest liniowy i często następuje faza regresu. Dowodzi, że kultura uczy kobiety nieustającej oceny własnego ciała, konformizmu oraz akceptacji seksizmu jako formy rozrywki.

Trudno się od lektury oderwać i nie docenić, jak uporządkowany i klarowny jest wywód autorki, jak dba o konkretne przykłady i nie unika "wyjątków od reguły". To nie tylko opowieść, która pomaga zrozumieć współczesny świat, to także rachunek wystawiony popkulturze, mediom i kapitalizmowi, który wciąż traktuje kobiety jak przedmiot, nie podmiot. Teraz od nas zależy, co zrobimy z tą wiedzą i czy wykujemy z niej tarczę, żeby obronić się przed manipulacją.

To publikacja, którą czyta się z wypiekami na twarzy i gulą w gardle. Ważna, skłaniająca do refleksji, świetnie napisana. Zwraca uwagę na to, co najważniejsze, wskazując tak naprawdę obszary do głębszej refleksji i samodzielnej analizy, jednocześnie budując kontekst między rzeczywistością lat 90., początkiem XXI wieku i zaczynającym się drugim jego ćwierćwieczem. Może w wielu kwestiach Ameryki nie odkrywa, ale jest świetną kompilacją zjawisk, scalającą go w spójny, analityczny obraz.

Autor: Sophie Gilbert
Tytuł: Girl on girl. Jak popkultura zwróciła kobiety przeciw sobie 
Tłumacz: Kaja Gucio
Wydawca: Wydawnictwo Poznańskie

Egzemplarz recenzencki