Małgorzata Kochanowicz, Naszyjnik [Oficynka]

 

Przyznaję się bez bicia, ale nie znałam wcześniejszych książek Małgorzaty Kochanowicz, choć przecież lubię kryminały retro, a autorka się w nich specjalizuje. Cóż, patrząc na liczbę wydawanych w naszym kraju kryminałów (nie mówiąc już o innych gatunkach, po które sięgam), nie da się śledzić wszystkiego. Ponieważ jednak miałam przyjemność prowadzić panel na Festiwalu Premier i Debiutów Gwiazdozbiór Kryminalny Kujawy i Pomorze z udziałem autorki, trafiła się okazja, by sięgnąć premierowo po najnowszą powieść, czyli Naszyjnik. I była to bardzo udana lektura.

Człowiek tak naprawdę nie zna samego siebie.

Jest rok 1903. W mroku piwnicy przy ulicy Tschepiner we Wrocławiu znalezione zostaje ciało radnego. Podejrzenie pada na radcę kryminalnego, jednego z najlepszych policjantów w Prezydium Policji. Julian Reisky, by ratować swoje dobre imię, musi opuścić Wrocław. Na miejsce banicji wybiera Kraków, miasto swojego dzieciństwa.

Tu podejmuje się śledztwa dla Heleny Modrzejewskiej, a prosta sprawa kradzieży zamienia się w niebezpieczną grę. „Naszyjnik” to przejmujący kryminał retro o winie, odkupieniu i trudnych wyborach, które kształtują nasz los. Bo czasem, aby ruszyć naprzód, trzeba najpierw wrócić tam, gdzie wszystko się zaczęło. 

Powieść Małgorzaty Kochanowicz to kunsztowny kryminał retro, który przenosi czytelnika w barwny i pełen sprzeczności świat Krakowa z początków XX wieku. Autorka kreśli historię, w której prywatne śledztwo w sprawie skradzionego klejnotu słynnej aktorki staje się dla głównego bohatera szansą na ucieczkę od przeszłości, ale i stanowi impuls do zmierzenia się z innym jej aspektem. 

Julian Reisky to bohater na życiowym zakręcie, postać interesująca, bo niejednoznaczna. Poznajemy go jako doświadczonego, trzydziestoletniego radcę kryminalnego, człowieka eleganckiego, wykształconego i niezwykle skutecznego w swoim fachu. Reisky jest bohaterem wewnętrznie rozdartym – urodzony w Krakowie, dorastał we Wrocławiu jako dziecko dwujęzyczne, co sprawiło, że po latach powrót do Galicji wiąże się dla niego z poczuciem obcości wobec polskiej mentalności i tamtejszych obyczajów. W Krakowie Reisky początkowo popada w marazm, który maskuje przybraną pozą obojętności, a zlecenie od Heleny Modrzejewskiej staje się dla niego swoistym „kołem ratunkowym”, przywracającym mu chęć do działania.

Jednym z ważniejszych elementów kreacji Reiskiego jest jego złamana kariera policyjna we Wrocławiu. Śledztwo w sprawie brutalnych seryjnych morderstw kobiet doprowadziło go do wrocławskiego radnego, ale choć radca wydobył z niego przyznanie się do winy, system okazał się silniejszy od sprawiedliwości – przełożony Reiskiego spalił akta sprawy, by chronić reputację szanowanego obywatela. Julian, zamiast uznania, otrzymał ultimatum: banicję pod pozorem „bezterminowego urlopu”. Co więcej, nad bohaterem ciąży fałszywe oskarżenie o zabójstwo radnego, co stawia go w pozycji uciekiniera ściganego przez przeszłość.

Mocną stroną powieści są starannie nakreślone wątki historyczne. Centralną postacią jest Helena Modrzejewska, ukazana u schyłku kariery jako kobieta świadoma upływu czasu, a jednocześnie zdeterminowana, by odzyskać bezcenną rodzinną pamiątkę. Kraków 1903 roku pod zaborem austriackim żyje w cieniu twierdzy, co autorka wykorzystuje do wprowadzenia intrygi szpiegowskiej. Śledztwo Reiskiego szybko krzyżuje się z działaniami Maksymiliana Quandta, agenta austro-węgierskiego kontrwywiadu (Biuro Ewidencyjne), który poluje na asystenta aktorki, Grzegorza Mesnera, podejrzewanego o współpracę z carską ochraną.

Wielowątkowa fabuła łącząca w sobie elementy kryminału w wersji retro i powieści szpiegowskiej w historycznych dekoracjach prowadzona jest bardzo sprawnie. Autorka barwnie odmalowuje realia epoki i ciekawie eksploruje wątek narodowej i osobistej tożsamości bohatera oraz napięcia społeczne w tym czasie. To wszystko sprawia, że powieść jest fascynująca i wciągająca.

To wciągająca opowieść o winie i odkupieniu, która stawia też pytania o granice, które można przekroczyć w imieniu prawa i nadal uważać się za "tego dobrego".  Małgorzata Kochanowicz łączy klasyczną zagadkę kryminalną z dramatem człowieka, który stracił wszystko w imię policyjnej rzetelności. Dzięki autentycznym postaciom historycznym i gęstej atmosferze epoki, książka staje się czymś więcej niż tylko kryminałem – to portret świata, w którym honor często przegrywa z politycznym interesem, a jedyną drogą naprzód jest powrót do miejsca, gdzie wszystko się zaczęło.

Autor: Małgorzata Kochanowicz
Tytuł: Naszyjnik 
Wydawca: wydawnictwo Oficynka