Dorota Kozińska, Dom, w którym śpiewa [Centrum Architektury]

 

Architektura jest fascynująca. Składają się na nią obiekty, które widzimy codziennie, i miejsca, do których udajemy się specjalnie, żeby jej zobaczyć. Stare i nowe, piękne, zwyczajne i... potworki. Na architekturę można patrzeć pod różnym kątem, choć najczęściej opracowania szeregują temat albo pod względem położenia (architektura miasta, kraju), albo stylu (secesja, modernizm, postmodernizm). Można też, jak zrobiła to Dorota Kozińska w książce Dom, w którym śpiewa, spojrzeć nań pod względem funkcji opisywanych obiektów. I właśnie macie szansę przeczytać książkę poświęconą... budynkom opery.

Dorota Kozińska od wielu lat odwiedza domy operowe, jeżdżąc po całej Europie w poszukiwaniu wybitnych spektakli, odkrywczych inscenizacji i doskonałych głosów. Z tak samo wysokimi oczekiwaniami i podobną wrażliwością podchodzi do architektury jako przestrzeni spektaklu.

W książce „Dom, w którym śpiewa” Kozińska opisuje 31 teatrów spośród wielu, które poznała w trakcie swoich operowych wędrówek. Wybór jest osobisty i autorski, co sprawia, że książka nie przypomina podręcznika historii architektury teatralnej ani przewodnika po najsłynniejszych budowlach. Nie brakuje tu jednak wybitnych dzieł architektury z różnych czasów. Są wśród nich zarówno najstarszy teatr dworski, dziewiętnastowieczne mieszczańskie „świątynie sztuki”, jak i współczesne ikony architektury nowoczesnej. Książka opowiada o tym, jak zmieniały się rozwiązania funkcjonalne, formy, materiały, koncepcje estetyczne. Pobudza do refleksji na temat ewoluujących oczekiwań i potrzeb słuchaczy, ukazuje różne podejścia do opery jako formy sztuki, próby jej rewolucjonizowania lub przeciwnie – traktowania jako bastionu tradycji. Dowodzi, że architektura jest elementem spektaklu i że zaprojektowanie domu dla opery to ambitne, fascynujące i wciąż aktualne zadanie dla architektów.

Dorota Kozińska – latynistka, tłumaczka, pisarka, niezależna krytyczka muzyczna i operowa, autorka strony „Upiór w operze”, poświęconej zagadnieniom sztuki wokalnej i opery. Wykłada dziennikarstwo i krytykę muzyczną w Akademii Muzycznej w Łodzi, prowadzi autorskie zajęcia w Akademii Teatralnej w Warszawie oraz warsztaty dla młodych krytyków w ramach programów organizowanych przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Jest stałą współpracownicą Programu 2 Polskiego Radia, miesięcznika „Teatr”, „Tygodnika Powszechnego”, „Raptularza” i e-teatru. Laureatka Nagrody Dorocznej Związku Kompozytorów Polskich w 2022 roku „za bogatą twórczość krytyczną, eseistyczną i translatorską, obejmującą rozległe obszary muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem teatru muzycznego".

Autorka tej książki nie patrzy na budynki oper nie okiem architekta, ale pasjonata. Jako krytyczna muzyczna i operowa odwiedziła wiele tego typu miejsc. Teraz zaś i my możemy odbyć z nią podobną podróż, żeby przyjrzeć się jak architektura wpływa na funkcję i jak funkcja kształtuje architekturę.

W tej książce kluczem doboru obiektów pozostaje właśnie funkcja, a one same są bardzo różnorodne. Rozsiane po świecie, zbudowane w najróżniejszych epokach, mają ze sobą wiele wspólnego, ale też wiele je różni. I właśnie to czyni tę książkę tak interesującą. Autorka uświadamia, że architekci i budowniczy każdego z odwiedzanych miejsc mieli świadomość, że ich nadrzędnym celem jest zapewnienie publiczności dobrego widoku, a śpiewakom (i widzom w sumie także) – odpowiedniej do przeżyć muzycznych akustyki. Jednym udało się to osiągnąć bez problemu, innym niekoniecznie. I to także jest bardzo interesujące.

Nawet jeśli lubicie wizyty w operze, trudno byłoby w kilka wieczorów obejść wiele takich budynków, by na bieżąco czynić porównania. Książka Doroty Kozińskiej daje taką możliwość. Ma bardzo przystępną dla formę dla laika zarówno w kwestii opery, jak i architektury i doskonale wprowadza w tematykę. Każdy z rozdziałów poświęcony jest innej operze, a całość tworzy wspaniałą opowieść. Świetne jest to, że autorka nie tylko opisuje wygląd budynków, ale też ich historię, a przede wszystkim, koncentrując się na wyglądzie fasady i wnętrza, wspomina o architekturze otoczenia, zwłaszcza jeśli wpłynęła na kształt budynku. Jest to szczególnie ważne w przypadku obiektów, których otoczenie diametralnie się zmieniło i obecnie może się wydawać, że w tym miejscu mógłby powstać zupełnie inny budynek.

To była fascynująca i inspirująca lektura. Zachęcająca, by przyglądać się budynkom opery podczas wizyt na spektaklach, ale i podczas podróży. Pokazująca, jak wspaniale funkcja budynku rezonuje z jego wyglądem i odwrotnie, ale też ciekawą relację opery z otoczeniem. Autorka wcale nie wybiera miejsc oczywistych, a pozwala rzucić okiem też na te mniej często pokazywane i opisywane. Uatrakcyjnia też przekaz anegdotami i budzi emocje. Zwraca uwagę na miejsca historyczne i całkiem nowe, wciąga w opowieść, która inspiruje do własnych podróży. Niezależnie od tego, czy lubicie operę jako formę sztuki, możecie z upodobaniem zgłębiać architektoniczne jej odbicie.

Autor: Dorota Kozińska
Tytuł: Dom, który śpiewa 
Tytuł: Centrum Architektury

Egzemplarz recenzencki