Sudety. Raj utracony. Opowieści z czesko-niemieckiego pogranicza [Książkowe Klimaty]

 

Historia czesko-niemieckiego pogranicza i Sudetów naznaczona jest wieloma trudnymi zdarzeniami. Przez lata objęte były milczeniem i jednoznaczną narracją. Podobnie jak wiele aspektów naszej, polskiej historii, kryją w sobie o wiele więcej niuansów i wiele ludzkich dramatów. Autorzy opowiadań, które trafiły do zbioru Sudety. Raj utracony. Opowieści z czesko-niemieckiego pogranicza, doskonale to pokazują w czysto beletrystycznej formie. A książka jest naprawdę wartościową lekturą.

Ten zbiór opowiadań przywraca pamięć o świecie, który zniknął wraz z wojną i powojennymi wypędzeniami Niemców z Kraju Sudetów. Czołowi czescy autorzy pokazują czesko-niemieckie pogranicze sprzed katastrofy – pełne zwyczajnego życia, marzeń, miłości, ale także narastających podziałów społecznych. Każda historia odsłania inny fragment wielonarodowych Sudetów, gdzie wielka historia nieustannie przecina się z codziennością mieszkańców. Niezwykły klimat książki dopełniają ilustracje Jaromíra 99 inspirowane archiwalnymi fotografiami.  

Ogromnie doceniam już sam pomysł na ten zbiór opowiadań. Bardzo lubię, kiedy literatura wychodzi naprzeciw "wielkiej historii" i pozwala zajrzeć pod jej podszewkę, wykroczyć poza to, o czym czytamy w podręcznikach, spoglądając na "maluczkich", na zwykłych ludzi i ich zwykłe zgryzoty, mielone przez żarna historii.

Każdy z autorów prezentuje zupełnie inne spojrzenie na główny temat i innym aspektom czesko-niemieckiej historii. W krótkich formach udaje im się zawrzeć zarówno zmiany społecznych nastrojów, opowieści o mieszanych związkach, sąsiadach czy przyjaciołach. Pokazują też codzienne życie mieszkańców pogranicza i gór. 

Tak naprawdę każdy z autorów okazał się mistrzem krótkiej formy, każdemu bowiem udało się stworzyć wyrazistą i poruszającą opowieść niewielkich rozmiarów. Choć z pewnością odbiorcy będą filtrować je przez własną wrażliwość i preferencję, tworząc osobisty ranking mniej lub bardziej ulubionych. Mnie na przykład ogromnie spodobało się opowiadanie Dwa pogrzeby  Petry Klabouchovej, które pokazuje nie tylko mentalność starych sudeckich górali, ale też zawiera błyskotliwie zabawny zwrot akcji w niekoniecznie wesołej radości. Autorka fantastycznie pokazała, że życie i śmierć bywają nieprzewidywalne. Podobnie duże wrażenie zrobił na mnie Michal Vrba opowiadaniem Elbemann oraz Michaela Klevisová opowiadaniem Moja przyszłość - obydwa o zwykłych ludziach i niezwykłej miłości, Jednak chyba najbardziej serce łamie Sezon na raki Kateřiny Tučkovej, który oddaje sprawiedliwość cierpieniu także drugiej strony konfliktu, negowanej ze względu na działania nazistów.

Uwagę zwraca też przepiękne wydanie zbioru. Zaczyna się od kremowej okładki z kobaltową grafiką. Jej autorem jest Jaromír 99, podobnie jak wypełniających zbiór monochromatycznych ilustracji inspirowanych starymi fotografiami. Dodać do tego należy grubszy, sztywniejszy papier oraz... kobaltowy druk pasujący do ilustracji. Całość naprawdę robi wrażenie, a warstwa wizualna doskonale pasuje do tak wysublimowanej literatury.

Dziesięcioro uznanych czeskich autorów stworzyło wspólnie - choć każdy z osobna - wielogłosowy portal do przeszłości. Przywracają oni pamięć o dawnych mieszkańcach i dawnym życiu w tym rejonie, sprzed wojennej zawieruchy i sprzed wypędzeń. Opowiadania, mimo ograniczeń krótkiej formy, są zniuansowane i nie są stronnicze. Nie służą rozliczeniom między narodami, a oddają sprawiedliwość ludziom porwanym przez dziejowe zawirowania. Melancholijne, dojrzałe narracje stanowią nostalgiczny, poruszający portret "raju utraconego", który może rajem nie był, ale dla ówczesnych był jedynym światem, który znali i za którym potem niejednokrotnie tęsknili. Uwielbiam takie pozycje do literackiego smakowania i przeżywania.

Autorzy opowiadań: Jaroslav Rudiš, Petra Dvořáková, Petra Klabouchová, Marie Hajdová, Leoš Kyša, Jakuba Katalpa, Michal Vrba, Michaela Klevisová, David Jan Žák, Kateřina Tučková 
Przedmowa: Martin Groman, Michal Stehlík 
Tłumaczenie: Katarzyna Dudzic-Grabińska, Kamil Czaiński, Julia Różewicz, Agata Wróbel 
Wydawca: Książkowe Klimaty

Egzemplarz recenzencki