[#patronat] Joanna Ufnalska, Psy gończe III. Lacerta [PulpBooks]

Na trzeci tom cyklu Joanny Ufnalskiej wyczekiwałam od momentu, gdy skończyłam lekturę Leo Minor. Już wtedy wiedziałam, że Psy gończe dołączą do grona moich ulubionych kryminalnych cykli, a komisarz Gajcer stanie się jednym z ulubionych powieściowych śledczych. Autorka postawiła poprzeczkę wysoko, ale Lacerta udowadnia, że ta seria rozwija się z każdym nowym tomem.

Fabuła zabiera nas do maja 1924 roku. Łódź wita nas deszczem, zgiełkiem dorożek na Piotrkowskiej i lepkim błotem na szosie Rokicińskiej. Ufnalska bezbłędnie oddaje atmosferę dwudziestolecia międzywojennego. Miasto boryka się z powojenną inflacją, nierównościami społecznymi oraz bezwzględnym półświatkiem.

Komisarz Jakub Gajcer z Łódzkiego Urzędu Śledczego staje przed kilkoma skomplikowanymi śledztwami jednocześnie. W eleganckiej willi w Rudzie Pabianickiej dochodzi do tajemniczego zgonu Maksymiliana Kamińskiego. Szybko okazuje się, że w budynku działał zakamuflowany dom publiczny, a ze sprawą powiązani są Franz Miller i Alfred Gemarin.

Jednocześnie na Bałutach policjanci odkrywają potworny proceder porzucania i trucia niemowląt mlekiem makowym ze spirytusem. Sprawa "fabrykantek aniołków" porusza do głębi. Gajcer i jego stały partner, podkomisarz Tomasz Dziabarski, muszą zderzyć się z ludzką nędzą i bezdusznym bezwładem instytucji.

Do tego powracają cienie dawnych afer. Poszukiwany rosyjski agent Damian Błaznowicz, zwany Saszą, znowu pojawia się w tle, a uciekająca przed nim Klara Lunar próbuje ułożyć sobie życie w Gdyni. W powieści spotkamy dobrze znane postaci: byłego komendanta Huberta Wagnera, dr. Samuela Wenkego wraz z żoną Różą, dr Annę Herzog oraz starszego przodownika Janka Grodzkiego.

Gajcer pozostaje autentycznym, głęboko ludzkim bohaterem. Zmieniający się układ sił na komendzie – gdzie miejsce Wagnera zajął nieudolny komendant Emilian Krauze – zmusza śledczego do ciągłego balansowania na granicy przepisów.

Ogromną siłą książki są wątki obyczajowe i domowe. Relacja Jakuba z żoną Zosią oraz ich adoptowanym synem Zbyszkiem daje chwile wytchnienia od mrocznych wydarzeń. Zbyszek z pasją łamie zaszyfrowane notatki i odkrywa tajniki astronomii czy ciągu Fibonacciego. I to właśnie w rozmowie o gwiazdozbiorach pojawia się tytułowa Lacerta – łacińska Jaszczurka – obok znanych czytelnikowi Canes Venatici, czyli Psów Gończych. Wątek rodzinny Gajcera jest jednym z bardziej wyjątkowych w kryminale, ponieważ stykający się z mizerią świata śledczy i jego doświadczeni na wiele sposobów bliscy potrafią tworzyć zgodne i na swoją miarę szczęśliwe rodzinne stadło. Zosia nie projektuje swoich traum na Jakuba, a Jakub, mimo że nie jest człowiekiem bez skaz i równie mocno przez życie doświadczonym, otacza żonę i przybranego syna troską i miłością. To naprawdę jasny punkt powieściowego świata Ufnalskiej, wykreowany z empatią i autentyzmem.

Ufnalska przyciąga uwagę przede wszystkim prawdziwym, nieupiększonym obrazem dawnej Łodzi, swobodnie prowadząc czytelnika od eleganckich wyścigów w Rudzie Pabianickiej, po skrajną biedę Bałut i Chojen. Przemyślana intryga płynnie łączy wątki obyczajowe, szpiegowskie oraz sądowe, a bohaterowie mają własne wady i bolesne doświadczenia. Widać tu ogrom pracy i rzetelny research historyczny, medyczny czy daktyloskopijny.

Oczywiście wcale nie mniej ważne niż wątki osobiste są prowadzone śledztwa. Z jednej strony przez wszystkie części rozwija się sprawa zapoczątkowana wydarzeniami z pierwszego tomu, z drugiej śledczy mierzą się z nowymi wyzwaniami. Autorka żadnego z wątków nie traktuje po macoszemu, dbając o detale zarówno w kwestiach ograniczonych do jednego tomu, jak i w tych rozpiętych na kolejne części. Świetnie rozkłada tropy w powieści i buduje napięcie, jednocześnie pokazując pracę śledczych i to, że wpływ na nią ma wiele okoliczności - zarówno współpraca (lub jej brak) między jednostkami, jak i informacje pozyskiwane od cywili, a nawet - atmosfera na komendzie. Jest interesująco, a zagadki są świetnym wyzwaniem dla bohaterów, ale i dla czytelnika. 

W poprzednim tomie autorka zaskoczyła wątkiem o odłączeniu policji od linii telefonicznej, w tym znów udało jej się mnie zelektryzować. Kryminał retro nieustannie przypomina, w jak wielkich powijakach były metody śledcze w owym czasie w porównaniu do tych, które znamy ze współczesnej kryminalistyki. Podobnie jak przypomina o tym, jak odmienne były w tamtym czasie możliwości kobiet. Ale tym razem autorka przypomniała, jaką nowością był w tamtym czasie widok... pomalowanych paznokci. Ten drobny detal, tak zgrabnie wkomponowany w fabułę, po raz kolejny przypomniał, że to, co dziś jest dla nas oczywiste, kiedyś było prawdziwym novum.

To mięsisty, dojrzały kryminał retro. Autorka operuje plastycznym językiem i nie rozprasza uwagi zbędnymi ozdobnikami. Więc jeśli szukacie powieści osadzonej w wiarygodnych realiach dwudziestolecia, ten tom spełni oczekiwania. Dla mnie to jedna z najbardziej udanych premier tego gatunku w ostatnim czasie i jedna z najlepszych serii.

Autor: Joanna Ufnalska
Tytuł: Lacerta
Seria: Psy gończe
Wydawca: wydawnictwo PulpBooks

Egzemplarz patronacki.